Drie soorten schermvrij speelgoed. Wat vervangt het?

Drie dozen in dezelfde advertentierij, alle drie ‘schermvrij’. Een audiospeler, een tekentablet, een pratende knuffel. Thuis zijn dat drie verschillende middagen, en drie verschillende dingen die je even niet zelf hoeft te doen.

Drie dozen, drie middagen

Mijn online advertenties gaan inmiddels helemaal los over speelgoed zonder scherm. Dat komt ook omdat ik er zelf naar zoek, dus het algoritme helpt een handje. Alleen is speelgoed zonder scherm naar mijn mening steeds vaker niet beter dan speelgoed met scherm. De sticker op de doos zegt vooral wat er ontbreekt. Niet wat je in huis haalt.

Ik zie hoe trots mijn vierjarige is als hij een mooie foto van zijn broertje heeft gemaakt. Iets dat blijft liggen nadat we het uitprinten, iets dat hij later weer kan aanwijzen. Die trots zoek ik soms in speelgoed, en dan loop ik vast. Want schermvrij op de winkelplank dekt drie heel verschillende ruilen.

Luisteren vervangt een stem: de jouwe, of die van de tv. Maken vervangt een vaardigheid die de handen nog niet goed aankunnen, of werkt beter onderweg. Interactief vervangt een spelleider, of een speelmaatje. Alle drie kunnen op dinsdag een cadeau zijn en op zaterdag een verarming. De Yoto Mini is in de tuin een liedje dat mijn kinderen zelf kiezen terwijl ik kook. In een ochtend waarop niemand voorleest wordt diezelfde speler ineens de hele boekenkast.

Albert Borgmann noemde dat het device paradigm: een apparaat levert het resultaat en verstopt het werk. Warmte zonder vuur, een verhaal zonder boek. Schermvrij speelgoed kan nog steeds zo’n device zijn. De sticker helpt me dus weinig. Ik wil weten welke ruil ik doe.

Luisteren vervangt een stem

Dit bedoelen de meeste ouders met schermvrij. Je kind start een liedje of een verhaal zonder dat de telefoon laat zien welk nummer nu speelt, en zonder dat de tv als screensaver aandacht blijft trekken. Het lichaam zit stil (behalve bij dansliedjes), de handen ook. Het is geen actief spelen. Het is wel een stem die jij even niet hoeft te zijn.

Hier in huis pakken ze de Yoto Mini of de TIMIO er zelf bij wanneer ze iets willen horen. Zij bepalen wat. Dat is de ruil die ik als eerste in huis heb gehaald: mijn stem voor een kwartier, of muziek zonder tv. Bookinou draait die ruil om. De fysieke boekenkast wordt de trigger; jij neemt de verhalen zelf op. Dit heb ik zelf ook voor de Yoto Mini gedaan. De gedachte vind ik mooi. De meeste dagen kan ik heel veel boeken voorlezen. Ik kan alleen niet de hele dag zingen.

In deze categorie kun je wel de luisterverhalen van de luisterspellen onderscheiden. Een Yoto-luisterverhaal biedt een stem. Tonieplay of een interactieve Yoto-kaart biedt een spelleider die jou door het spel en de keuzes heen praat. Ik maak zelf zo’n interactieve kaart voor de Yoto omdat dat middengebied me interesseert. Luisteren dat kan uitgroeien tot een avontuur, zonder dat je meteen een heel spelplatform in huis haalt.

Waar het wringt: als je kind alleen nog hoort wat het ecosysteem toelaat. Dan vervang je niet alleen jouw stem. Dan vervang je de bibliotheek en de boekenwinkel.

Maken laat iets achter

De filosoof Hannah Arendt onderscheidde arbeid van werk. Arbeid zit in het doen en is daarna weg, zoals oogsten wat je opeet. Werk laat een ding achter in de wereld. Luisteren en schermvrije tekenboeken zijn vaak het eerste. Maar veel maken belooft het tweede: een tekening, een foto.

Hier is zelf starten minder de koopreden. De ruil zit ergens anders. Soms is het compactheid: alles in een boekje, geen bak met potloden in de auto. Soms is het een brug wanneer het plaatje in hun hoofd verder is dan hun motoriek. Een goed tekentablet begeleidt de verwezenlijking van de fantasie in hun hoofd; de AI doet hetzelfde voor de beelden die ik zelf niet op papier krijg.

Thuis ligt een KidyDraw Mini: een tekenboek met LCD-scherm waarop mijn kinderen overtrekken en inkleuren en weer opnieuw kunnen beginnen. Zij doen het meeste werk. De valse tweeling is de stickerbox: je kind spreekt zijn idee uit, de AI print, en de creativiteit is voorbij. Dat kastje heb ik niet in huis gehaald. Op de laptop maken we wel samen gekke plaatjes, juist omdat we daar nog kunnen bijsturen en er een filmpje van kunnen maken.

Een kindercamera of walkie-talkie zit in dezelfde hoek: doen alsof je hetzelfde doet als mama, met knoppen die een peuter of kleuter aankan.

Als de input van het kind minimaal is, is het geen maken. Dan is het ontvangen, en blijft er weinig liggen dat van hen is. Papier en magnetisch speelgoed vragen meer van de handen, trainen de fijne motoriek, en hangen daarna wel aan de koelkast of zijn (tijdelijk) te bewonderen op de grond. De KidyDraw veegt je tekening schoon. Dat is prima in de auto, maar in huis ga ik liever voor een tekening die ze op kunnen hangen.

Interactief biedt een spelleider of een maatje

Interactief is het breedste woord op de plank, en het slordigste. Onder dit schermvrije label zitten twee ruilen. De ene biedt een spelleider: met de instructies in het speelgoed en de te maken keuzes is het een avontuur dat je kind alleen of samen met jou kan beleven. De andere biedt een maatje: iets dat terugpraat, geruststelt en altijd beschikbaar is.

Tonieplay hoort bij de eerste. Toriki ook, alleen is Toriki geen schermvrij speelgoed. Het is een bordspel met verplichte companion-app. De telefoon ligt op tafel. Ik lees voor, mijn zoon kiest waar we heen gaan en wat we craften. De sfeermuziek en het kleine magische moment als iets lukt, maken het eiland avontuurlijker dan een begeleidend storybook. De app verrijkt het bord. Ze wordt niet de derde speler aan tafel; de medespelers zijn de maatjes.

De valse tweeling is de AI-knuffel. Daar wordt het speelgoed het maatje. Die knuffels houd ik buiten de deur. Ik heb nog geen uitvoering gezien waarbij de microfoon en de cloud me geruststellen, en zelfs als die er komt weet ik niet of ik een altijd beschikbaar vriendje in huis wil. Daar hebben ze een broer voor ;)

Voordat het in de tas gaat

Voor ik iets koop, denk ik na over mijn waarom.

1. Wat wordt er vervangen? Een stem, een nog onrijpe vaardigheid, een spelleider, een maatje, of vooral mijn aandacht voor vijftien minuten?
2. Wil ik die ruil vandaag? In de auto is een audiospeler iets anders dan in de speelhoek. In bed is de prikkel anders dan in de speelhoek.
3. Doet een scherm dit niet beter? Soms wel. Gekke plaatjes verzinnen doen we op de laptop. Toriki spelen we met een telefoon ernaast. Als we willen dat er iets blijft liggen, wint papier nog steeds van een wisbaar tekentablet.

Schermvrij is een marketinglaag, geen categorie. De industrie schuift naar fysiek speelgoed, en dat betekent dat er de komende jaren heel veel nieuw KidTech speelgoed op de markt komt. De goede en de slechte.

Heb jij al KidTech speelgoed in huis gehaald?