Recensie: If We Cannot Go at the Speed of Light van Kim Cho-yeop

Een universele vertaalmachine leidt tot bijzondere resultaten zodra iemand hem op een baby richt. Niet omdat het apparaat stuk is, maar omdat de gedachten die eruit rollen niet van een zuigeling lijken te komen.

Locatie: Zuid-Korea als vertrekpunt, verder vooral de ruimte

Ik lees sciencefiction zelden om te weten hoe het afloopt. Ik lees het om een dag later nog steeds diep na te denken over een vraag die het boek heeft opgeroepen. Deze bundel is daar bijzonder goed in. De verhalen laten je net genoeg van een grotere wereld zien, en houden dan op, precies het moment waarop jij zelf zou willen doorlezen. Wat overblijft is die ene open vraag.

Kim Cho-yeop neemt haar wetenschap serieus zonder je te overladen. Ze zet een hypothese neer, laat er mensen in rondlopen, en vertrouwt erop dat jij de rest doet.

Zeven verhalen, zeven vragen

Verhaal	De vraag die blijft hangen
The Symbiosis Theory	Wat als alles wat ons menselijk maakt van buiten onszelf komt?
Spectrum	Wanneer werd jij de persoon die je nu bent, en wat was de trigger?
If We Cannot Go at the Speed of Light	Hoe lang blijf je wachten op iets dat waarschijnlijk niet meer komt?
The Materiality of Emotions	Zou je je gevoelens willen kunnen vastpakken en doseren?
Archival Loss	Van wie is je data als jij er niet meer bent, en voor hoe lang?
Pilgrims	Wie mag er geboren worden, en wie beslist dat?
My Space Hero	Hoe goed kende je iemand eigenlijk, en merk je dat pas te laat?

Wat als menselijkheid van buiten komt?

Het openingsverhaal (The Symbiosus Theory) begint zo afstandelijk als een onderzoeksverslag en dat zorgt niet per se voor een prettig lezend verhaal. Echter wil jij net zo graag als de hoofdpersonen weten wat er aan de hand is, en word je ongemerkt toch het verhaal ingezogen.

Wanneer het geleerde omver wordt gegooid door het gedrag van zuigelingen, dan ben ik om. Als ik ervan uitga dat mijn kinderen op dit moment meer existentiële gedachten hebben dan ik, kijk ik dan anders naar ze? Het klassieke gesprek gaat over nature versus nurture. Dit verhaal stelt de gevaarlijke vervolgvraag: wie doet die nurture eigenlijk?

Daar raakt het boek onbedoeld aan iets waar ik beroepsmatig en thuis mee bezig ben. In het verhaal wordt zonder veel drama afgewogen wat een robot als oppas of leerkracht kan doen en wat niet. Ik betrap mezelf erop dat ik diezelfde afweging maak bij een pratende knuffel die de slaapkamer in wil,. Kim Cho-yeop schrijft geen personages die je bijblijven, en conflict is er nauwelijks. Wat ze wel schrijft is een gedachte die je zelf mag afmaken.

Van wie is je data als jij er niet meer bent?

Archival Loss was voor mij het verhaal dat me het meest aan het denken zette. De hoofdpersoon behandelt stukjes data als de mensen die ze ooit vertegenwoordigden, en dat is precies waar het mis gaat wanneer daar nog geen wetgeving of goede ethische gedachten over zijn. Wie is eigenaar van iemands data na diens dood, en voor hoe lang? Wat gebeurt er met een geest die ergens verder leeft zonder lichaam? Dit geeft een extra betekenis aan het concept van kwijtgeraakte en onvindbare data.

Dit soort verhalen landt nu heel anders dan vijfentwintig jaar geleden. Toen was het speculatie, nu is het een instelling in een account. Wat me het langst bezighield is de vraag of zo’n momentopname van iemand die je verloren bent troost geeft of het juist erger maakt. Je kunt blijven langsgaan, maar die persoon evolueert niet mee, verandert niet van mening en wordt nooit ouder dan de dag waarop de opname stopte.

Wie mag er geboren worden

Pilgrims is het best opgebouwde verhaal van de bundel en tegelijk het meest ongemakkelijke. Het gaat over embryoselectie en dus over de vraag wie er geboren mag worden, maar het verzandt niet in een debat. Je krijgt een keuze voorgelegd: een veilige plek zonder hoogtepunten en dieptepunten, of de gewone aarde met alles wat daar aan goeds en slechts gebeurt.

Het lijkt een makkelijke keuze omdat wij niet daadwerkelijk voor die keuze staan. Maar een afgeschermd communityleven met mensen ontstaan uit embryoselectie is in de huidige tijd niet onmogelijk. Daarachter zit een vraag over de macht van een handjevol mensen om de mensheid te veranderen, en of dat ook een taak van ons allemaal kan zijn. Het is een oorsprongsverhaal dat rustig zijn tijd neemt.

Waar het minder werkt

Het titelverhaal is uitgerekend het verhaal dat me het minst raakte. Het leest te veel als een relaas en te weinig als een verhaal waarin onderweg nog iets nieuws gebeurt. Voordat ik emotioneel binnen was, was het klaar.

Spectrum heeft het omgekeerde probleem. De wereld daarin, met een geschreven taal die totaal niet op de onze lijkt, is zo interessant dat ik er veel langer in had willen rondlopen. Het verhaal is simpelweg te kort om die wereld echt tot leven te brengen. Dat is een luxeprobleem, maar het blijft jammer.

En The Materiality of Emotions leunt op een idee dat ik in mijn aantekeningen samenvatte als het gevoel dat je al je emoties bij de hand hebt en weet dat je ze kunt controleren. De essentie van materialisme, maar dan in positieve zin: ongrijpbare gevoelens grijpbaar maken en er ruimte aan geven.

De afstand die je niet overbrugt

Bijna alle verhalen gaan over een afstand die te groot is, ook met de technologie die er in dat universum toevallig wel is. Soms is die afstand ruimte of tijd, vaker is het het onvermogen om te begrijpen waarom iemand deed wat hij deed. Het voelt ook als een soort bedrog van je naasten; dat ze jou niet zien als iemand om hun gedachten en ervaringen mee te delen. Dat voelde ik nog het meest in My Space Hero, maar zeker ook in Spectrum en The Symbiosis Theory.

Wat ik knap vind, is dat het verlangen in deze verhalen ook op mij als lezer overslaat. Personages willen een blik werpen op de andere kant van het heelal. Jij wilt intussen weten wat er gebeurd is met dat ene personage dat wel besproken wordt maar nauwelijks in beeld komt. Die twee vragen zijn dezelfde vraag: wat gaat de mensheid nog meemaken? Zo worden verhalen die zich in de toekomst afspelen verbonden aan een verleden dat voor ons nog steeds in de toekomst ligt.

Kim Cho-yeop noemt het zelf in haar dankwoord. Ze houdt van verhalen over mensen die zoeken, verkennen en het onbevattelijke proberen te begrijpen. Dat is waarschijnlijk precies waarom deze bundel bij me past, want dat is ook wat ik in boeken zoek en waar mijn interesse in AI en Future Tech vandaan komt.

Slotgedachten

★★★★☆

Een bundel om rustig te lezen, met een verlangen naar iets dat je nog nooit met eigen ogen hebt gezien. Alle zeven verhalen hebben iets dat blijft plakken, maar welke dat voor jou zijn hangt af van waar je zelf bij stil staat in deze fase van je leven. Bij mij waren dat de verhalen over data van overledenen en de vraag wie er geboren mag worden en wie de pasgeborene opvoedt. Over een paar jaar zijn het misschien hele andere.

Lees het als je houdt van sciencefiction die je een vraag meegeeft in plaats van een antwoord.

Geïnteresseerd?

Over de auteur en de vertaler

Kim Cho-yeop studeerde biochemie en debuteerde in 2017. Deze bundel verscheen in 2019 in Korea en maakte haar daar in korte tijd een van de bekendste namen in de Koreaanse sciencefiction. Dit is haar Engelstalige debuut.

Anton Hur vertaalt Koreaanse literatuur naar het Engels en stond twee keer op de longlist van de International Booker Prize, onder meer met Cursed Bunny van Bora Chung. In zijn inleiding legt hij uit wat Koreaanse sciencefiction volgens hem onderscheidt: aandacht voor de vergeten randen van het bestaan, hoekjes van het universum die maar even bestaan en toch hele werelden bevatten.