Hoe een leeuw ons hielp met programmeren (zonder dat er een scherm aan te pas kwam)

Laatst zat ik op de bank met een stapel prentenboeken en vroeg ik me af of ik hier een leuk spel bij kon bedenken. Met De Leeuw in de Muis op schoot leerden mijn peuter en kleuter conditionele logica, zonder tablet, zonder app en zonder ook maar een batterij.

Met mijn werkervaring en interesse in AI en logica betrap ik mezelf er vaak op dat ik nadenk over hoe ik die abstracte wereld kan vertalen naar de belevingswereld van mijn kinderen. Programmeren klinkt voor veel ouders als iets waar je een tablet, een dure app en uren aan schermtijd voor nodig hebt. Maar de basis van elke code is eigenlijk ontzettend simpel: het is gewoon een set afspraken.

Beide kinderen kunnen zonder problemen een uur lang tegen me aanhangen en luisteren. Gelukkig is er ergens rond de gevorderde peuterboeken en simpele kleuterboeken een sweet spot van boeken waar ze beiden in geïnteresseerd zijn (denk aan De Leeuw in de Muis van Rachel Bright & Jim Field of Ik zou wel een kindje lusten van Sylviane Donnio). Misschien is het meer de ouder die wat afwisseling en interactie zoekt dan de kinderen.

Toen bedacht ik me: wat als we de boeken die we toch al duizend keer hebben gelezen, gebruiken om de basis van conditionele logica (If-Then-Else) te oefenen?

Op de bank met een leeuw en een muis

Ik pakte De Leeuw in de Muis erbij (er is tegenwoordig ook een kartonnen variant!) en ze kwamen beiden aandachtig naast mij heen zitten. Het allerleukste aan dit boek vinden ze de geluiden: de harde GROM, en de zachte grom, IEEEEKK en HAHAHAHA. Dus ik wilde dat contrast tussen hard en zacht erin houden plus een ander explosief element.

De enige angst die ik hierbij had, was dat de ‘acties’ voortaan altijd zouden plaatsvinden bij het lezen van dit boekje en dat ik voortaan met twee klappende kinderen zat tijdens het voorlezen. Spoiler: dat gebeurde gelukkig niet. Alleen de harde geluiden blijven erin. En terwijl ze de harde geluiden doen, willen ze omstebeurten het boekje vasthouden en pakken ze hun moment.

Waarom If-Then-Else de perfecte taaloefening is

Voor wie niet dagelijks in de code zit: If-Then-Else is de manier waarop een computer beslissingen neemt. Als A gebeurt, dan doen we B. Anders doen we C. Dit is precies hoe jonge kinderen de regels van de wereld om hen heen ontdekken. Door deze conditionele logica te introduceren tijdens het traditionele voorlezen, leren we ze op een actieve, analoge manier hoe patroonherkenning en regelgeving werken.

En het mooiste? We maken abstracte codeerstructuren tastbaar en hilarisch met de prentenboeken die we simpelweg al in de kast hebben staan. Vergelijkbaar met hoe mijn kinderen in de achtertuin zelf de regels van een spel herprogrammeren, maar dan op de bank met een boek dat ze al uit hun hoofd kennen.

Thuis algoritmisch voorlezen

Dit is de meest simpele hack om je peuter en kleuter actief te betrekken bij een boek dat ze al uit hun hoofd kennen. Het vereist focus, luisteren en het razendsnel toepassen van een afgesproken regel.

Doel: introduceer conditionele logica (If-Then-Else) tijdens het voorlezen.

Benodigdheden: een prentenboek dat je kind goed kent. Ik koos De Leeuw in de Muis, maar elk boek met terugkerende elementen of personages kun je hiervoor inzetten. Ook de andere verhalen van Rachel Bright & Jim Field zijn hier thuis favoriet (we hebben ze ook op de Yoto in het Engels en ik heb het verhaal over de leeuw voor een eigengemaakt Yoto kaartje zelf ingesproken in het Nederlands).

Afspraken: je spreekt met je kinderen vooraf spelregels af.

Regel	Wat je doet
Regel 1 (de If-Then-Else)	Als de leeuw op de bladzijde ligt te slapen, dan fluisteren we de tekst. Anders lezen we met een normale stem.
Regel 2 (de Loop)	Als de zebra zichtbaar is, klappen we twee keer.

Lees het boek voor en laat je kind jou ‘controleren’ (en andersom!).

Waar je op let:

• Hoe snel herkent je kind de ‘trigger’ (bijvoorbeeld de leeuw met zijn ogen dicht) op de pagina?
• Wat gebeurt er als jij als ouder expres een ‘foutje’ in de code maakt en luid praat terwijl de leeuw slaapt?
• Hoe reageert de peuter van twee? Neemt hij de fysieke handeling (zoals het klappen) klakkeloos over, zonder de regel echt te snappen? En valt het hem op als je de regel laat vallen?

Hoe dat uitpakte in onze woonkamer

De oudste (4) klapte enthousiast maar lette nog niet op de zebra. Het fluisteren bij het zien van de leeuw was hij dan wel weer erg alert op. Hij bedacht zelf de extra regel dat we veel herrie moeten maken als de muis in beeld kwam. Leuk! In programmeertermen heeft hij hier eigenhandig zijn eerste User Defined Function geschreven.

Beide kinderen deden enthousiast mee met de acties, waarbij de jongste (net 2) de oudste kopieerde maar niet zelf startte. Wat ze allebei ook fantastisch vinden, los van onze afspraken, is om heel hard grom bij de leeuw, zacht bij de muis, iek en hahah te doen. Dit doen ze beide op het moment dat de bladzijde omslaat. Dat hoef ik niet te bedenken; dat is hun vaste routine geworden.

Dit vonden ze een leuk spelletje. Bij een ander boek probeerde ik echter door te vragen over voorspellingen en dat ging ook nog goed (welk dier is als volgende de baas in Koning van Mark Janssen & Suzanne Diederen). Ik mocht ook even ingaan op het begrip de baas zijn en autoriteit, maar kreeg daarna een luide ‘Mam, doorlezen!’ terug van de oudste. Cue begrepen: hier ging ik te lang door.

De reality check

Als je mijn blog volgt, lijkt het misschien alsof ik overal dit soort spellen en discussies aan toevoeg, maar niets is minder waar. Afhankelijk van hoe de week loopt, doe ik er soms weken niets mee. Meestal is lezen gewoon lezen en is spelen gewoon het spel dat mijn kind zelf bedenkt. Dan volg ik hun wensen en interesses en bedenken zij het spel.

Leermomentje voor mezelf: ga hier niet te enthousiast diep op in wanneer je merkt dat je kind dit interessant vindt. Hou het bij een paar zinnen en bewaar de discussie voor een ander moment.

Playbook voor algoritmisch voorlezen

Drie praktische tips op basis van hier thuis:

• Start met een simpele regel: Fluisteren bij slapende leeuw is genoeg voor de eerste keer. Voeg pas daarna de zebra-klap of de muis-herrie toe. Te veel regels tegelijk en je verliest de peuter.
• Laat je kind debuggen: Maak expres een ‘fout’ in de code (luid lezen bij slapende leeuw). De oudste corrigeerde me direct. Dat is precies het patroon van een debugger die een script controleert.
• Volg hun eigen uitbreidingen: Mijn kleuter bedacht de muis-regel zelf. Dat is waardevoller dan elke regel die ik van tevoren bedenk. Zelfs als het resultaat twee springende kinderen op de bank is.

Waarom dit geen scherm nodig heeft

Programmeren is voor mijn kinderen van twee en vier nog geen taal achter een laptop. Het is een spel met afspraken, triggers en acties. De Leeuw in de Muis levert de perfecte triggers: slapende leeuw, kreten, terugkerende zebra. Geen Cubetto, geen app, geen abonnement.

De volgende keer dat we naar de bieb gaan, kijk ik stiekem naar prentenboeken met terugkerende figuren of vaste geluiden. Niet elk verhaal leent zich ervoor, maar het idee dat je ergens spontaan iets leent waar je weer zo’n spel van kunt maken, zonder app en zonder voorbereiding, blijft me bezighouden. De Leeuw in de Muis staat intussen gewoon in de kast, klaar voor een avond alleen maar voorlezen.